वार्षिक ५ लाख नयाँ युवा श्रम बजारमा

काठमाडौं– नेपालको आन्तरिक श्रम बजारमा वार्षिक ५ लाख युवा जनशक्ति रोजगारीको खोजीमा श्रम बजारमा भित्रिने गरेका छन्। यसरी रोजगारीको खोजीमा श्रम बजारमा प्रवेश गरेका ५० देखि ८० हजार युवाले मात्र देशभित्र काम गर्न अवसर पाउने गरेको श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ। ति बाहेक निकै कम मात्र युवा जनशक्ति व्यवसायी र कृषि पेशामा संग्लन हुन्छन्।

अन्य रोजगारीको खोजिमा श्रम बजारमा आएका युवाले विकल्पमा वैदेशिक रोजगारीको बाटो रोज्न बाध्य हुने गरेको मन्त्रालयको भनाइ छ। नेपालबाट नयाँ श्रम स्वीकृति लिएर वार्षिक करिब ४ लाख युवा विदेशिने गरेको सरकारी तंथ्याक छ। यसरी विदेशिनेमा प्रायः रोजगारीको खोजीमा आएका नयाँ श्रम शक्ति नै हुने गरेको मन्त्रालयको अनुमान छ।

मन्त्रालयले श्रम बजारमा भित्रिने नयाँ श्रम शक्ति र देशभर आन्तरिक श्रम बजारमा काम गरिरहेका श्रमिकको तथ्यांक संकलन गर्ने काम गरिरहेको मन्त्रालयका सहसचिव रामप्रसाद घिमिरेले जानकारी दिए। राज्यले वैदेशिक रोजगारीको विकल्पमा आन्तरिक श्रम बजारमा युवालाई आकर्षण गराउने विशेष योजना तथा कार्यक्रम ल्याउने तयारी गरिरहेको सहसचिव घिमिरेले बताए।

‘रोजगारीबाट फर्किएका युवाले अब विदेशमा सिकेको सिप आफ्नै देशमा सदुपयोग गर्नुपर्छ। राज्यले वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई उद्योग, व्यवसाय चलाउन र उद्यमी बनाउनका लागि आर्थिक सहुलियत उपलब्ध गराउने तथा विशेष कार्यक्रम प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेको छ’, सहसचिव घिमिरेले भने।

सरकारले आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा १ लाख ५० हजार युवालाई आन्तरिक श्रम बजारमा रोजगारी दिलाउने लक्ष्य लिएको उनले बताए। तर, कुन–कुन क्षेत्रमा रोजगारी दिलाउने भनेर मन्त्रालयले खुलाएको छैन। वार्षिक करिब ५० हजारभन्दा बढी युवाले आन्तरिक श्रम बजारमा अहिले रोजगारी पाइरहेका र यसलाई तीन गुणा बढाउने योजना मन्त्रालयसँग रहेको सह-सचिव घिमिरेले दावी गरे।

केही वर्षदेखि नेपालमा उद्योग व्यवसाय खोल्ने क्रम बढ्दै गएको छ। यसरी खोलिएका उद्योग व्यवसायमा नयाँ जनशाक्ति खपत हुने सरकारले विश्वास लिएको श्रम मन्त्रालयको भनाइ छ। सरकारले यो भन्दा आगाडि सरकारी कार्यालयमा भन्दा अन्य क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिक तथा कामदारको तथ्यांक संकलन गरेको थिएन।

वार्षिक ३० प्रतिशत नयाँ महिला काम खोज्दै श्रम बजारमा

सह-सचिव घिमिरेका अनुसार कुल श्रमशक्तिको वार्षिक ३० प्रतिशत महिला रोजगारीको खोजीमा आन्तरिक श्रम बजारमा प्रवेश गर्ने गरेका छज्। राष्ट्रिय योजना आयोगले गत वर्ष गरेको एक सर्वेक्षणमा वार्षिक ९० हजारदेखि १ लाखसम्म नयाँ महिला रोजगारीको खोजीमा आन्तरिक श्रम बजारमा आउने गरेका जनाइएको छ। जसमा १० हजारसम्मले मात्र आन्तरिक श्रम बजारमा काम गर्ने अवसर पाइरहेका छन्। यो संख्या पनि वार्षिक दुई गुणा बढाउने तयारीका साथ काम भइरहेको उनको भनाइ छ।

आन्तरिक श्रम बजारमा पुरुषले भन्दा महिलाले धेरै रोजगारीका अवसर पाउने गरेका महालेखा परीक्षक कार्यालयको प्रतिवदेनमा उल्लेख गरिएको छ। काम गर्न उमेर पुगेका पुरुष युवा वैदेशिक रोजगारीमा जाने गरेका कारण पनि आन्तरिक श्रम बजारमा महिलाले काम गर्ने अवसर पाउने गरेका कार्यालयले जनाएको छ।

सरकारले पछिल्लो समय आन्तरिक श्रम बजारमा के–कति श्रमिकले काम गरिरहेका छन् भनेर तथ्यांक संकलन गर्ने र आन्तरिक श्रम बजारको अध्ययन गर्ने काम गरिरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ। श्रम मन्त्रालयले देशभित्र विदेशी कामदार बाहेक करिब ३१ लाखभन्दा बढी नेपाली श्रमिक कार्यरत रहेको अनुमान गरेको छ। यो तंथ्याकमा सवै क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिक समेटिने मन्त्रालयले स्पष्ट पारेको छ।

आन्तरिक बजारमा श्रमिकको अभाव

दुई महिनाअघि महालेखा परीक्षक कार्यालयले सार्वजानिक गरेको एक प्रतिवेदनमा वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या उच्च रहेकाले उद्योग, कलकारखाना खोलियो भने पनि काम गर्ने श्रमिकको अभाव हुनेगरेको औंल्याएको छ। वैदेशिक रोजगारीका कारण धेरै सञ्चालनमा आएका उद्योग र व्यवसाय बन्द गर्नुपर्ने अवस्थामा पुगेको जनाइएको छ। उक्त प्रतिवेदनमा उद्योग, कलकारखानामा आवश्यक  पर्ने कामदार भारत लगायतका देशबाट ल्याउनुपरेको पनि उल्लेख छ।

सरकारले आगामी ५ वर्षभित्र बाध्यकारी वैदेशिक रोजगारीको अन्त्य गर्दै त्यसको विकल्पमा आन्तरिक श्रम बजारमा युवालाई व्यवस्थापन गर्ने योजना लिएको छ। श्रम मन्त्रालयले पर्यटन, कृषि, उद्योग, जलविद्युत आयोजना, स्थानीयस्तरका उद्योगलाई प्रवर्द्धन गर्दै वैदेशिक रोजगारीको विकल्प खोजिनेगरी काम भइरहेको जनाएको छ।

नेपालमा अर्ध बेरोजगार ३० प्रतिशत र पूर्ण बेरोजगार २५ प्रतिशत रहेको मन्त्रालयको एक अध्यननमा उल्लेख गरिएको छ। अर्ध बेरोजगार युवाले राम्रो रोजगारीको अवसर पाएमा तत्काल विदेशिन सक्ने मन्त्रालयकै अनुमान छ। यस्ता युवा प्रायः काम छोडेर अथवा अध्ययन सकेर रोजगारीको खोजीमा बसेका हुन्छन्।

सरकारले तत्काल वैदेशिक रोजगारीको विकल्पभन्दा आन्तरिक रोजगारीका सम्भावनाको खोजी गर्नुपर्ने श्रम विज्ञ दिपेन्द्र थापा बताउँछन्। गएको केही वर्षदेखि नेपाली युवा आन्तरिक श्रम बजारमा भन्दा बाह्य श्रम बजारमा रमाउने बानी परेकाले सरकारले सजिलोसँग वैदेशिक रोजगारीको अन्त्य गर्न नसक्ने थापा दाबी गर्छन्।

‘राज्यले आन्तारिक श्रम बजारको अध्ययन नगरि युवा विदेश पलायन रोक्न सक्दैन’, थापा भन्छन्, ‘सरकारले आन्तरिक श्रम बजारमा आकर्षक तलबसहित श्रमिकलाई तत्काल व्यवस्थापन गर्नसक्ने अवस्था पनि देखिँदैन।’

गएको ३ दशकमा ४७ लाखभन्दा बढी युवा वैदेशिक रोजगारीका लागि गएको तथ्यांक छ। उनीहरुमध्ये धेरै जना राम्रो सिप सिकेर फर्किए पनि राज्यले त्यस्ता श्रमिकको व्यवस्थापन गर्न ध्यान नदिँदा पुनः विदेशिने गरेको पाइन्छ। अहिले पनि विदेशी श्रम बजारमा ३० लाख भन्दा बढी युवा कार्यरत रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।

 

प्रतिक्रिया जनाउनुहोस्